Relacja z konferencji Izby Gospodarczej Gazownictwa „Biometan – technologie i współpraca”

Konferencję otworzyła Pani Dyrektor Izby Gospodarczej Gazownictwa Teresa Laskowska, gdzie podkreśliła rosnące znaczenie biometanu jako jednego z kluczowych elementów transformacji energetycznej. Wskazała, że ambitne cele klimatyczne UE, w tym założenia Europejskiego Zielonego Ładu, w tym pakietu Fit for 55, stawiają przed Europą konieczność dynamicznego rozwoju rynku biometanu. Podkreśliła przy tym, że doświadczenia takich krajów jak Dania pokazują, iż jest to kierunek realny, możliwy do wdrożenia przy odpowiednich ramach regulacyjnych i systemach wsparcia, a sam biometan stanowi praktyczne narzędzie dekarbonizacji, pozwalające wykorzystać istniejącą infrastrukturę gazową.

Zwróciła uwagę, że rozwój rynku biometanu w Polsce nadal napotyka istotne bariery regulacyjne, techniczne i ekonomiczne, dlatego kluczowe znaczenie ma współpraca wszystkich interesariuszy oraz tworzenie przestrzeni do dialogu, jaką zapewniają wydarzenia Izby Gospodarczej Gazownictwa. W wystąpieniu podkreśliła także aktywną rolę Izby Gospodarczej Gazownictwa w rozwoju rynku gazów odnawialnych, w tym prowadzenie prac standaryzacyjnych oraz opracowanie raportu „Rozwiązania infrastrukturalne na rzecz rozwoju rynku biometanu”, który zawiera konkretne rekomendacje dla branży i administracji. Na zakończenie zaznaczyła, że tylko skoordynowane działania pozwolą w pełni wykorzystać potencjał biometanu w Polsce

Następnie, miało miejsce wystąpienie Pana Janusza Pilitowskiego, Zastępcy Dyrektora Departamentu Odnawialnych Źródeł Energii w Ministerstwie Klimatu i Środowiska. Przedstawił wizję Ministerstwa w zakresie planowanej legislacji dla biometanu. Kluczowym projektem, w tej chwili, jest projekt UD332 zawierający część dotyczącą biometanu z zawetowanej przez Prezydenta ustawy wiatrakowej, w tym wyczekiwany system aukcyjny dla większych biometanowni. Projekt jest obecnie na etapie SKRM, i w opinii Ministerstwa nie zawiera on elementów powodujących, że Prezydent może ją w tym kształcie odrzucić.

Zwrócił także uwagę na możliwości jakie dają obszary przyspieszonego rozwoju OZE, narzędzia, które może na poziomie lokalnym przyspieszyć inwestycje, także w biometanownie. Są to działania, które mają być podejmowane przez Marszałków Województw. Zaznaczył też, że Ministerstwo widzi znaczące pole do współpracy ze środowiskiem Izby, szczególnie w obszarze technicznym i infrastrukturalnym. Kończąc wypowiedź, stwierdził, że biometan stał się jednym z trzech filarów rozwoju OZE i zajmuje istotne miejsce w pracach Ministerstwa.

Następnym mówcą był Morten Siem Lynge szef Dyplomacji Ekonomicznej i Handlu z Ambasady Królestwa Danii który przedstawił perspektywę administracji Danii zarówno na biometan jako paliwo jak i na współpracę z Polską w tym obszarze. Zwrócił uwagę na ambicję Danii planującej w 100% zazielenić wykorzystywany gaz w 2030 roku, opierając się przede wszystkim na biogazie i biometanie. Kraj ma już znaczące osiągnięcia na tym polu wykorzystując już obecnie w 40% biometan – co czyni go modelowym przykładem wdrażania biometanu do gospodarki. Podkreślił również wartość współpracy z Izba Gospodarczą Gazownictwa, wspominając wcześniejsze inicjatywy i wyrażając nadzieję na organizację kolejnych.

Następnie, zdalnie, wypowiadał się Pan Bruno Sander Nielsen, Dyrektor Techniczny z Biogas Network, który w nawiązaniu do wypowiedzi przedstawiciela Ambasady wdrożył uczestników konferencji w bardziej techniczne, szczegółowe zagadnienia duńskiego rynku biometanu w Danii. Fundamentem jest model gospodarki o obiegu zamkniętym oraz ścisła integracja sektorów: rolnictwa, energetyki i gospodarki odpadami. Wskazał, że rozwój biogazu w Danii oparty jest przede wszystkim na wykorzystaniu odpadów i pozostałości – w szczególności nawozów naturalnych, odpadów organicznych z gospodarstw domowych i przemysłu – co pozwala jednocześnie produkować odnawialne paliwo oraz tworzyć wartościowe nawozy, ograniczając emisje i zamykając obieg składników odżywczych. Podkreślił, że biogaz pełni w systemie energetycznym rolę stabilnego, magazynowalnego źródła energii, uzupełniającego niestabilne OZE, takie jak wiatr i słońce, a jego szczególna wartość ujawnia się w sektorach trudnych do elektryfikacji.

Prelegent zwrócił uwagę, że sukces Danii wynika z konsekwentnej i długoterminowej polityki publicznej, obejmującej m.in. system wsparcia oparty na popycie, gwarantowany dostęp do sieci, mechanizmy podziału kosztów przyłączeń oraz szerokie wykorzystanie gwarancji pochodzenia. Obecnie około 40% gazu w duńskiej sieci stanowi biometan, a znaczna jego część trafia na eksport, co dodatkowo potwierdza dojrzałość rynku. W prezentacji podkreślono również, że biogaz stanowi narzędzie realizacji wielu polityk jednocześnie – od klimatycznej, przez rolną, po środowiskową – przyczyniając się m.in. do redukcji emisji metanu, poprawy jakości wód oraz zwiększenia bezpieczeństwa energetycznego. Duński model pokazuje, że odpowiednie ramy regulacyjne, stabilność inwestycyjna oraz integracja sektorowa są kluczowe dla dynamicznego rozwoju rynku biometanu.

Następnie Główny Specjalista Towarowej Giełdy Energii, Pan Kacper Sędek, zaprezentował założenia nowego modelu wydawania gwarancji pochodzenia dla biometanu, wskazując na potrzebę modernizacji obecnego systemu. Obowiązujący dziś model, w którym za wydawanie gwarancji odpowiada Prezes URE, a ich rejestr prowadzi TGE, jest rozproszony i nieefektywny – m.in. ze względu na papierowy obieg wniosków oraz ograniczoną automatyzację procesu. W odpowiedzi na te wyzwania zaproponowano przekazanie całości procesu do TGE, co ma umożliwić jego pełną cyfryzację i znaczące skrócenie czasu wydawania gwarancji – z obecnych kilkudziesięciu dni do maksymalnie kilkunastu.

W trakcie wystąpienia prelegent zwrócił również uwagę, że reforma systemu jest istotnym krokiem w kierunku dołączenia Polski do Association of Issuing Bodies (AiB), co otworzy rynek na swobodny handel gwarancjami pochodzenia, zwiększy ich atrakcyjność dla inwestorów oraz umożliwi aktywny udział Polski w kształtowaniu europejskiego systemu certyfikacji. Jednocześnie podkreślono, że już dziś polskie gwarancje pochodzenia są zgodne z europejskimi standardami i uznawane w innych krajach UE, choć funkcjonowanie poza systemem AiB ogranicza ich pełny potencjał rynkowy.

Kolejną prezentacją była „Biogaz w transformacji cyrkularnej – efektywne wykorzystanie zasobów” Pani Anity Bednarek, Dyrektor ds. zrównoważonego rozwoju w Goodvalley. Przedstawiła ona praktyczne podejście do biogazu i biometanu jako elementu gospodarki cyrkularnej, podkreślając, że biometan nie zaczyna się na etapie wprowadzenia do sieci, lecz już na poziomie rolnictwa i zarządzania zasobami. W swoim wystąpieniu zwróciła uwagę, że biogaz to nie tylko technologia, ale przede wszystkim zintegrowany system produkcyjny, w którym kluczową rolę odgrywa efektywne wykorzystanie pozostałości organicznych – takich jak gnojowica, biomasa czy odpady produkcyjne – oraz zamykanie obiegu składników odżywczych, w tym azotu i fosforu.

Przedstawiła doświadczenia Goodvalley, firmy która od ponad 20 lat rozwija biogazownie rolnicze, osiągając znaczącą skalę produkcji energii i biogazu, a jednocześnie ograniczając emisje i wspierając regenerację gleby. Podkreśliła, że biogaz pełni funkcję integratora systemów – łączy produkcję rolną, energetykę i gospodarkę odpadami, zwiększając bezpieczeństwo energetyczne i stabilność działalności.

Kolejnym punktem agendy była prezentacja pn. „Technologie oczyszczania biometanu z perspektywy inwestora” dr inż. Pawła Filanowskiego, Prezesa Biometan Inwestycje Sp. z o.o., który przedstawił przegląd technologii oczyszczania biogazu do jakości biometanu wskazując na ich zróżnicowanie pod względem efektywności, kosztów oraz wymagań operacyjnych. Omówił najważniejsze metody, takie jak separacja membranowa, adsorpcja zmiennociśnieniowa (PSA), płuczki oraz technologie kriogeniczne, podkreślając ich rolę w usuwaniu CO₂ i innych zanieczyszczeń. Szczególną uwagę poświęcił technologiom membranowym i PSA jako najczęściej stosowanym rozwiązaniom, które – choć skuteczne – wymagają odpowiednich warunków pracy i stabilnej jakości gazu wejściowego.

W wystąpieniu zaakcentowano również wyzwania związane z zapewnieniem jakości biometanu zgodnej z wymaganiami operatorów sieci. Prelegent podkreślił, że zmienność składu surowego biogazu oraz różnice w parametrach deklarowanych przez producentów technologii utrudniają jednoznaczne określenie jakości końcowej gazu. Z perspektywy inwestora oznacza to konieczność zarządzania ryzykiem poprzez stosowanie dodatkowych modułów oczyszczania, a także potencjalne trudności w osiągnięciu wymaganych parametrów – np. wartości opałowej – bez dodatkowego wzbogacania gazu.

Po przerwie, drugą część rozpoczął Pan Marcin Nocoń Właściciel firmy BIO-ENERGO-GAZ, który w swojej prezentacji omówił praktyczne kwestie problemowe w procesie przyłączania biometanowni, podkreślając, że choć biometan jest istotnym elementem bezpieczeństwa energetycznego i naturalnym substytutem gazu ziemnego, jego rozwój w Polsce wymaga istotnych zmian systemowych. Wskazał, że obecna infrastruktura gazowa była projektowana w innym modelu funkcjonowania, co powoduje trudności przy integracji nowych źródeł zdecentalizowanych.

Zwrócił uwagę na niespójności regulacyjne, zróżnicowane podejście operatorów w różnych regionach kraju oraz długi – często przekraczający 24 miesiące – czas przyłączenia, który stanowi istotną barierę inwestycyjną. Prelegent podkreślił również, że proces przyłączenia biometanowni jest znacznie bardziej złożony niż w przypadku biogazowni przyłączanych do sieci elektroenergetycznej, co często nie jest właściwie rozumiane przez inwestorów. W podsumowaniu zaznaczył, że rozwój rynku biometanu w Polsce będzie możliwy tylko przy równoległym zwiększaniu świadomości uczestników rynku oraz wprowadzeniu zmian legislacyjnych i organizacyjnych wspierających inwestycje w tym obszarze

Następnie, Pan Mirosław Bryl, Ekspert OGP GAZ-SYSTEM S.A., przedstawił zagadnienie kondycjonowania biometanu jako kluczowego elementu dostosowania jego parametrów jakościowych do wymagań systemu gazowego. W prezentacji omówił stosowane metody kondycjonowania, w tym dodatek gazów zwiększających kaloryczność oraz obniżających ją, a także różne warianty technologiczne ich dozowania – zarówno w fazie ciekłej, jak i gazowej. Podkreślił przy tym aspekty techniczne, takie jak wpływ procesu na temperaturę mieszaniny, ryzyko kondensacji czy konieczność precyzyjnego dozowania gazu korygującego.

Istotnym elementem wystąpienia były również kwestie regulacyjne – gdzie wskazano, że planowana nowelizacja ustawy o OZE ma doprecyzować zasady kondycjonowania i jednoznacznie dopuścić możliwość dodawania gazów niepochodzących z biomasy bez utraty „zielonego” statusu biometanu, co ma kluczowe znaczenie dla rozwoju rynku i systemów wsparcia.

Pani Oleksandra Gumeniuk, Commercial Manager w Ammongas, w prezentacji pn. „Jakość biometanu w praktyce – operacyjne doświadczenia z instalacji opartych na technologii aminowej” przedstawiła technologie oczyszczania biometanu, ze skupieniem się na dostarczanej przez Ammongas, technologii aminowego uzdatniania biogazu. Jak wskazała, technologia ta wyróżnia się wysoką skutecznością (odzysk metanu nawet do 99,9–99,99%), dużą stabilnością pracy oraz ograniczonym zapotrzebowaniem na wstępne przygotowanie biogazu.

Zwróciła uwagę, że ograniczenie strat surowca ma kluczowe znaczenie dla opłacalności inwestycji – w długim okresie technologia aminowa może generować istotnie wyższe przychody niż rozwiązania alternatywne. Dodatkową korzyścią jest możliwość zagospodarowania oczyszczonego CO₂ jako produktu ubocznego, co wpisuje się w rozwój projektów Power-to-X i zwiększa efektywność całego łańcucha wartości biometanu.

Przedostatnim wystąpieniem była prezentacja Pana Piotra Łuczaka, Prezesa Integrotech Sp. z o. o. pn. „Od substratu do sieci gazowej – techniczne i biznesowe uwarunkowania produkcji biometanu” w której przedstawiono kompleksowe spojrzenie na proces produkcji biometanu – podkreślając, że kluczowe decyzje inwestycyjne zapadają już na etapie wyboru bazy substratowej, a nie technologii. Jak wskazał, to właśnie rodzaj, jakość i zmienność substratów (np. odpady rolnicze, spożywcze czy komunalne) determinują zarówno skład biogazu, jak i dalsze możliwości jego oczyszczania oraz koszty całego przedsięwzięcia. W prezentacji zaakcentowano również, że cały łańcuch wartości – od substratu, przez produkcję biogazu i jego uzdatnianie, aż po zatłaczanie do sieci – jest systemem naczyń połączonych, w którym każdy etap wpływa na kolejny.

Prelegent zwrócił uwagę na istotne rozbieżności pomiędzy wymaganiami operatorów systemów gazowych a rzeczywistymi parametrami biogazu, który z natury jest zmienny i często zanieczyszczony. Wskazał, że brak jednolitych standardów dla biometanu oraz ograniczona znajomość wymagań gazowniczych po stronie inwestorów prowadzą do przewymiarowania instalacji, wzrostu kosztów oraz ryzyk operacyjnych. Podkreślił również, że dobór technologii oczyszczania nie jest uniwersalny i zawsze powinien wynikać z charakterystyki substratu, a nie odwrotnie. W podsumowaniu zaznaczono, że rozwój rynku biometanu w Polsce wymaga większej elastyczności regulacyjnej, możliwości indywidualnego podejścia do warunków przyłączenia oraz wypracowania standardów uwzględniających rzeczywistą zmienność procesów produkcyjnych.

W swoim wystąpieniu Pani Beata Wiszniewska, odpowiadająca za regulację i rzecznictwo w Polskiej Grupie Biogazowej, przedstawiła perspektywy rozwoju rynku biometanu w Polsce, wskazując na jego istotny potencjał wzrostu w kontekście celów klimatycznych i założeń Krajowego Planu na rzecz Energii i Klimatu. Jak pokazano w prezentacji, produkcja gazów odnawialnych może wzrosnąć z ok. 7,3 TWh w 2025 r. do nawet 71,8 TWh w 2040 r., przy czym sam biometan osiągnie poziom ponad 5,5 TWh. Szczególną rolę w rozwoju rynku przypisała sektorowi transportu, wspieranemu przez rosnące obowiązki udziału biopaliw zaawansowanych, a także sektorom ciepłownictwa i przemysłu, gdzie biometan może stanowić narzędzie dekarbonizacji. Jednakże, na tą chwilę sektor czeka na wsparcie, szczególnie dla większych instalacji. Wyzwaniem pozostaje także kwestia akceptacji społecznej.

Prelegentka podkreśliła, że realizacja tych ambicji wymaga stabilnych mechanizmów wsparcia. Wskazano również trzy scenariusze rozwoju sektora – rolniczy, energetyczny i elastyczny – przy czym najbardziej optymalnym rozwiązaniem wydaje się model dostosowany do lokalnych warunków, pozwalający równoważyć koszty infrastruktury i produkcji. Całość uzupełniła przykładami działalności Polskiej Grupy Biogazowej, podkreślając znaczenie skali, doświadczenia operacyjnego oraz wykorzystania nowoczesnych narzędzi zarządzania w budowaniu efektywnego rynku biometanu w Polsce.

Konferencja pokazała jednoznacznie, że rozwój rynku biometanu w Polsce wchodzi w etap coraz bardziej konkretnych działań i decyzji – zarówno po stronie administracji, jak i biznesu. Z jednej strony wciąż widoczne są istotne bariery regulacyjne, infrastrukturalne i ekonomiczne, z drugiej jednak rośnie liczba dojrzałych projektów, dostępnych technologii oraz przykładów dobrych praktyk z kraju i zagranicy. Wyraźnie wybrzmiał również wniosek, że kluczowe dla dalszego rozwoju sektora będzie zapewnienie stabilnych ram regulacyjnych, efektywnych mechanizmów wsparcia oraz lepszej integracji biometanu z istniejącymi systemami.