16 września br. w Muzeum Gazowni Warszawskiej odbyły się Warsztaty Techniczne Izby Gospodarczej Gazownictwa „Redukcja emisji metanu – gdzie dzisiaj jesteśmy? Doświadczenia we wdrażaniu rozporządzenia metanowego”. Wydarzenie zgromadziło ponad 100 uczestników, przedstawicieli branży gazowniczej, instytucji nadzorczych, a także ekspertów z instytutów badawczych i laboratoriów. Warsztaty były doskonałą okazją do wymiany wiedzy i doświadczeń związanych z nowymi obowiązkami wynikającymi z rozporządzenia metanowego, jak również do zaprezentowania najnowszych technologii i narzędzi wspierających ograniczanie emisji tego gazu.
Spotkanie otworzył dr Grzegorz Rosłonek z ORLEN S.A, przewodniczący Komitetu Standardu Technicznego Izby Gospodarczej Gazownictwa podkreślając wagę wydarzenia dla branży gazowniczej w obliczu obowiązków na rzecz przeciwdziałania emisji metanu. Jak powiedział, warsztaty mają mieć nie tylko wymiar edukacyjny, ale przede wszystkim praktyczny i przełożyć się na przydatną w pracy wiedzę.
W pierwszej części warsztatów wystąpiła Małgorzata Waksmańska, Dyrektor Departamentu Prawnego Wyższego Urzędu Górniczego, która omówiła obowiązki, jakie Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1787 nakłada na operatorów przesyłu i dystrybucji ropy i gazu. Operatorzy zobowiązani są do corocznych pomiarów emisji metanu (CH4) i składania zweryfikowanych raportów o ilości emisji CH4 na poziomie źródła za poprzedni rok kalendarzowy do właściwych organów, począwszy od 5 lutego 2026 roku. W następnym roku i kolejnych latach raport musi również zawierać pomiary emisji CH4 na poziomie danego przedsiębiorcy i porównywać je z kwantyfikacją tych emisji na poziomie źródła.
Organem właściwym jest w Polsce Prezes Wyższego Urzędu Górniczego.
Na mocy aktów wykonawczych Komisja Europejska określi wzory raportów oraz zdefiniuje standardy pomiaru i kwantyfikacji. Do tego czasu operatorzy i przedsiębiorcy powinni stosować najlepsze praktyki przemysłowe.
Prelegentka zwróciła uwagę, że Rozporządzenie zabrania uwalniania CH4 do atmosfery i rutynowego spalania gazu w pochodniach, uwalnianie jest dozwolone tylko wtedy, gdy spalanie jest technicznie niemożliwe. Operatorzy mają obowiązek powiadamiania niezwłocznie Organu właściwego o wszystkich zdarzeniach uwalniania CH4 do atmosfery.
Prelegentka przedstawiła także projekt schematu organizacyjno-zadaniowego procesu nadzoru nad emisjami przekazanego do Ministra Energii celem zamieszczenia w oczekiwanej przez branżę Ustawie metanowej.
Po zakończeniu prezentacji Małgorzata Waksmańska, Dyrektor Departamentu Prawnego oraz Mirosław Krzystolik, Dyrektor Departamentu Nadzoru Emisji Metanu i Gospodarowania Górotworem Wyższego Urzędu Górniczego odpowiadali na liczne pytania uczestników warsztatów. Ze względu na duże zainteresowanie tematyką dyskusja została przeniesiona do panelu z udziałem przedstawicieli WUG.
Kolejne prezentacje dotyczyły praktycznego wdrażania przepisów Rozporządzenia. Michał Figiel, Specjalista z Działu Ochrony Środowiska w Pionie Eksploatacji OGP GAZ-SYSTEM S.A., przedstawił działania spółki związane z wdrażaniem Rozporządzenia. Jak podkreślił, GAZ-SYSTEM przekazał już do WUG Program LDAR. Do zadań koordynatorów Programu należy m.in. wspieranie procesu wykrywania i naprawy wycieków, przygotowywanie planów napraw i planów monitorowania, a także bieżące ewidencjonowanie danych w systemach informatycznych. Spółka opracowała szczegółowe zasady określające częstotliwość kontroli LDAR w poszczególnych obiektach, a także procedury dotyczące klasyfikacji wycieków, ich naprawy oraz stosowanych technologii w zależności od źródła emisji.
W prezentacji przedstawiono także realizowane przez Spółkę pomiary emisji CH4. Pokazano podział aktywów i stosowane metody pomiarowe, zarówno z poziomu obiektu jak i z poziomu źródła. Ciekawym elementem wystąpienia było omówienie procesu uzgadniania wyników takich pomiarów na przykładzie tłoczni gazu.
Prelegent zaprezentował obecny model wykonywania pomiarów i wskazał, że w ramach prac projektowych spółka opracowała procedurę określającą sposób wyznaczania emisji CH4 i raportowania zdarzeń upustowych. Podkreślił też, że równolegle prowadzone są testy nowoczesnych urządzeń i technologii pomiarowych, które mogą zwiększyć dokładność wyników i zmniejszyć niepewność pomiarową, a tym samym usprawnić realizację obowiązków wynikających z rozporządzenia. W odpowiedzi na pytanie Petrobaltic Prelegent wyjaśnił, że gazociąg Baltic Pipe nie jest poddany programowi LDAR, ponieważ założono, że jest szczelny.
Następnie głos zabrał Marcin Wyszyński, Zastępca Dyrektora Departamentu Infrastruktury Polskiej Spółki Gazownictwa Sp. z o.o., który omówił zadania wynikające z rozporządzenia metanowego z perspektywy operatora systemu dystrybucyjnego. Wskazał na konieczność wdrożenia nowych rozwiązań technicznych oraz inwestycji pozwalających na lepszy monitoring i redukcję emisji. Główne wymagania dla PSG dotyczą:
– programu LDAR,
– ograniczania uwalniania CH4 do atmosfery
– pomiary i raportowanie
– współpracę z Organem właściwym i weryfikatorem
Prelegent omówił proces wdrażania programu LDAR wykrywania nieszczelności i ich naprawy. Program LDAR, wraz z harmonogramami kontroli dla wszystkich elementów sieci, został przesłany do Prezesa WUG. PSG wdraża metody minimalizujące emisje podczas prac eksploatacyjnych, m.in. optymalizację poboru gazu przez odbiorców, zatłaczanie paliwa do czynnych sieci lub magazynów, stosowanie metod próżniowych, hermetycznych zamknięć przepływu oraz spalania awaryjnego. Jednostki eksploatacyjne wyposażono w specjalistyczny sprzęt do prac z ograniczeniem emisji. Wyznaczono współczynniki emisji dla różnych typów obiektów, od gazociągów i przyłączy po stacje gazowe i instalacje LNG. Prelegent podkreślił także znaczenie systemu MRV (monitorowania, raportowania i weryfikacji), który obecnie realizowany jest w oparciu o wytyczne OGMP, do czasu publikacji aktów wykonawczych Komisji Europejskiej. PSG przygotowuje się do wdrożenia nowych standardów i zapowiada dalsze działania rozwojowe w obszarze ograniczania emisji CH4.
Doświadczenia z procesu implementacji rozporządzenia metanowego w obszarze upstream zaprezentowała Renata Stępień, p.o. Dyrektora Departamentu Bezpieczeństwa Pracy i Ochrony w ORLEN S.A. Przedstawiła kompleksowe działania ORLEN w obszarze upstream związane z wdrożeniem wymagań wynikających z Rozporządzenia. Prelegentka omówiła zrealizowane zadania projektowe związane z wdrażaniem Rozporządzenia.
Spółka przygotowała się do szacowania emisji CH4 i opracowała procedury oraz raporty roczne zgodnie z art. 12 i 18 regulacji. Wdrożono procedurę „Redukcja emisji metanu” obejmującą program LDAR oraz uruchomiono system METANweb wspierający obowiązki raportowe. Prelegentka zwróciła uwagę na wyzwania i trudności, jakie pojawiły się trakcie realizacji projektów m.in.: brak stabilnych ram legislacyjnych, krótki czas i ograniczone zasoby kadrowe, niewielka dostępność dostawców technologii oraz niejasności interpretacyjne dotyczące terminów sprawozdawczych. Pomimo trudności, ORLEN, który ma 240 000 komponentów, podjął działania przygotowujące organizację do pełnego wdrożenia wymogów rozporządzenia.
Następnie odbyły się wystąpienia przedstawicieli średnich operatorów systemu dystrybucyjnego, którzy przedstawili wyzwania, z jakimi muszą się mierzyć w swoich działaniach. Wskazali oni m.in. na potrzebę ujednolicenia standardów pomiarowych, wysokie koszty wdrożeń oraz trudności związane z szybkim dostosowaniem się do wymagań regulacyjnych.
Piotr Dudziak, Dyrektor Działu Eksploatacji ELENGER Dystrybucja Sp. z o.o. przedstawiłprace spółki mające na celu ograniczenie emisji CH4. W firmie przeprowadzana jest szczegółowa inwentaryzacja źródeł emisji, obejmująca sieci gazowe, stacje, przyłącza i punkty pomiarowe. Firma przeanalizowała zarówno sieci gazowe (w tym w/c i ś/c), przyłącza gazowe, jak i stacje gazowe pierwszego i drugiego stopnia. Uwzględniono również zespoły gazowe, punkty gazowe oraz legalizację gazomierzy. Celem tych działań było stworzenie pełnego obrazu potencjalnych źródeł emisji CH4 w całej infrastrukturze. W ramach Art. 12 Rozporządzenia dotyczącego monitorowania i raportowania pojawiają się pytania o stosowanie odpowiednich współczynników do szacowania emisji oraz o dopuszczalność uśredniania wyników dla grup instalacji zamiast pomiarów bezpośrednich na każdym źródle emisji. Z kolei w ramach Art. 14, dotyczącego programu wykrywania i naprawy wycieków (LDAR), kluczowa jest metodologia wykrywania emisji w trudno dostępnych miejscach, takich jak instalacje podziemne czy przebiegające pod ciekami wodnymi. W przypadku Art. 15, dotyczącego ograniczeń uwalniania gazu do atmosfery i spalania w pochodniach, istotne są kryteria dopuszczalności upustów gazu oraz sposób ich pomiaru i raportowania podczas prac serwisowych.
Paweł Łodyga, Dyrektor ds. Eksploatacji Sieci Gazowej SIME POLSKA Sp. z o.o., przedstawił zagadnienia operacyjne związane z monitorowaniem i raportowaniem zdarzeń związanych z uwalnianiem gazu do atmosfery oraz spalaniem w pochodniach, zgodnie z zapisami art. 16. Rozporządzenia. Zwrócił uwagę m.in. na wady tłumaczenia Rozporządzenia na język polski, a także na interpretację zapisów regulacyjnych dotyczących spalania gazu w pochodni podczas wyłączania urządzeń. Zgodnie z art. 16, kontrolowane spalanie może być zgłaszane w rocznym raporcie tylko w sytuacjach, gdy ponowne zatłoczenie gazu, jego lokalne wykorzystanie, magazynowanie lub wysyłka na rynek nie są możliwe z przyczyn innych niż ekonomiczne. Operatorzy muszą wówczas udowodnić właściwym organom konieczność spalania gazu w pochodni.Prelegent wskazał, że wymóg regularnych badań systemu LDAR (wykrywania i naprawy wycieków), przewidziany w załączniku nr I do rozporządzenia, wyznacza m.in. częstotliwość co 9 miesięcy, co w praktyce może wymagać prowadzenia badań w sezonie zimowym i w latach, gdy badania trzeba przeprowadzać dwa razy w roku.Prelegent zwrócił również uwagę na specyficzne wyzwania operacyjne, takie jak stwierdzone nieszczelności na zaworach upustowych reduktorów o przepustowości 10 m³/h w instalacjach domowych, które występują także w reduktorach nowych.
Tomasz Czajkowski, Dyrektor Departamentu Eksploatacji DUON Dystrybucja Sp. z o.o., zaprezentował doświadczenia firmy z detekcji emisji CH₄ przy użyciu dronów. Jego zdaniem zastosowanie dronów pozwala na szybkie i skuteczne pomiary, jednak wiąże się też z szeregiem wymogów formalnych, takich jak zgłaszanie przelotów czy prowadzenie szczegółowej dokumentacji lotu. Każdy lot generuje dwa rodzaje raportów – raport lotu oraz raport emisji CH₄ – które umożliwiają monitorowanie zarówno przebiegu lotu, jak i wykrytych źródeł emisji. Realizacja pomiarów pozwala szybko lokalizować wycieki, również w trudnym terenie oraz automatycznie generować raporty, co usprawnia proces kontroli infrastruktury gazowej. Przedstawiciel DUONU wskazał jednak także na ograniczenia – pomiar wyrażany jest w jednostkach ppm·m, występuje konieczność potwierdzenia wykrytych wycieków dodatkowymi pomiarami oraz konieczność posiadania pilota z uprawnieniami i uzależnienia od warunków atmosferycznych
W dalszej części warsztatów odbył się panel dyskusyjny z udziałem obecnych na warsztatach przedstawicieli WUG – Małgorzaty Waksmańskiej oraz Mirosława Krzystolika, reprezentantów średnich operatorów systemu dystrybucyjnego – Piotra Dudziaka, Pawła Łodygi, Tomasza Czajkowskiego oraz Moniki Ruszczyk, starszego specjalisty ds. regulacji w ORLEN S.A. Dyskusję prowadzili dr Grzegorz Rosłonek z ORLEN S.A, przewodniczący KST oraz dr Eliza Dyakowska, przewodnicząca Sekretariatu KST IGG. Celem panelu było podsumowanie pierwszej części Warsztatów i znalezienie odpowiedzi na pytanie, czy wątpliwości dotyczące wdrażania rozporządzenia zostały rozwiane a pytania nie pozostały bez odpowiedzi. Zwrócono uwagę na zagadnienia związane z powołaniem i rolą weryfikatorów, co jak wyjaśniono nie jest w gestii WUG, ale Polskiego Centrum Akredytacji, a co najważniejsze – skoro w całej Europie nie powołano weryfikatorów, to raporty WUG będzie przyjmował bez weryfikacji. Zwrócono uwagę, że wdrażanie Rozporządzenia jest znacznie trudniejsze w przypadku mniejszych operatorów, którzy maja wprawdzie mniej sieci gazowych, ale mniejszą liczbę pracowników oraz środków finansowych a takie same obowiązki w tym zakresie jak np. PSG. Mirosław Krzystolik, Dyrektor Departamentu Nadzoru Emisji Metanu i Gospodarowania Górotworem WUG powiedział, że brak weryfikatorów w Europie jest szansą dla objęcia tej funkcji przez polskie podmioty naukowo-badawcze. Zdaniem WUG rolę te mogłyby pełnić te same podmioty, które są weryfikatorami w zakresie emisji CO2. Jednocześnie przedstawiciele WUG zadeklarowali otwartość na współpracę z IGG w zakresie zagadnień związanych z redukcją emisji metanu. Przedstawiciele firm wyrazili nadzieję, że kontrole WUG nie będą miały charakteru sankcyjnego, lecz edukacyjny i rozwojowy.
W drugiej część warsztatów dominowały prezentacje z zakresu technologii i praktycznych rozwiązań. Edyta Mrówka (GAZ-SYSTEM), kierownik Zespołu Roboczego 41 Komitetu Standardu Technicznego omówiła nowelizację WT-IGG-4101 Metody określania wielkości emisji metanu z sieci gazowej. Prelegentka przestawiła zakres nowelizacji WT-IGG-4101:2023, który obejmuje m.in.:
- emisje lotne oraz permeację (instalacje nadziemne, podziemne i podwodne);
- upusty gazu
- emisje z niecałkowitego spalania
- pomiar emisji z poziomu obiektu (przegląd metod pomiarowych i organizację pomiarów w poszczególnych sektorach)
- omówienie emisji lotnej dla systemów poszukiwań i wydobycia oraz instalacji podwodnych.
Przewiduje się, że prace nad Wytycznymi będą trwały do 2026 r. Ponieważ opracowanie norm europejskich dotyczących emisji metanu ułatwiających wdrażanie Rozporządzenia może trwać kilka lat, przedmiotowe Wytyczne w pewnym zakresie mogą zastąpić te normy.
Następnie Jadwiga Holewa-Rataj, Kierownik Zakładu Ochrony Środowiska w Instytucie Nafty i Gazu – Państwowym Instytucie Badawczym, przedstawiła porównanie dwóch metod pomiaru emisji CH4 – bottom-up i top-down zwracając uwagę na kluczowe wyzwania oraz wymagania dla obu typów metod. W części dotyczącej pomiarów top-down Prelegentka podkreśliła konieczność prowadzenia ich z zastosowaniem różnych metod pomiarowych. Ważnym elementem jest także uwzględnianie zmienności czasowej emisji, w tym możliwości występowania rzadkich, ale istotnych zdarzeń. Prelegentka wskazała, że porównanie wyników takich pomiarów powinno zawsze uwzględniać niepewności oszacowań wyników pomiarów. Wśród dostępnych technik dominują metody optyczne, których wynikiem jest stężenie metanu w jednostkach ppm, jednak dla ich interpretacji kluczowe znaczenie ma model przeliczeniowy. W przypadku pomiarów realizowanych z platform latających niezwykle istotne jest równoległe rejestrowanie obrazu w świetle widzialnym, co pozwala na pełniejsze zrozumienie kontekstu pomiarowego. Pomiary bottom-up zostały przedstawione jako bardziej ugruntowane – z wykorzystaniem zwalidowanych, dobrze opisanych i dostępnych metod. Dobór techniki powinien być uzależniony od rodzaju instalacji, przy czym szczególną wartość ma stosowanie kilku komplementarnych metod w celu uzyskania wiarygodniejszych wyników. Zarówno pomiary top-down, jak i bottom-up, mają swoje mocne i słabe strony. Łączenie obu podejść, przy zachowaniu rzetelności metodologicznej i właściwej interpretacji danych, stanowi klucz do skutecznego monitorowania oraz ograniczania emisji metanu w ramach standardów OGMP.
W ostatniej prezentacji Cezary Starczewski, p.o. Dyrektora Oddziału Laboratorium Pomiarowo-Badawczego PGNiG w Warszawie (ORLEN S.A.) i Stanisław Dagil, Główny Specjalista ds. Pomiarów i Rozliczeń w Sekcji Techniki Pomiarowej, zaprezentowali możliwości laboratorium w zakresie badań i pomiarów emisji CH4. Podkreślili, że nowoczesne zaplecze badawcze PGNiG ORLEN S.A. może w istotny sposób wspierać operatorów w realizacji obowiązków wynikających z Rozporządzenia. LPB zaprezentowało rozwiązania odpowiadające na jedno z kluczowych, a jednocześnie najtrudniejszych wymagań unijnego Rozporządzenia – realizację dokładnych i znormalizowanych pomiarów. W ramach programu LDAR, opisanego w art. 14, operatorzy zobowiązani są do wykrywania i usuwania wycieków już przy bardzo niskich poziomach emisji, m.in. 500 ppm metanu lub 1 g/h w badaniach LDAR typu 2. Dla porównania minimalny przepływ gazomierza domowego G1,6 wynosi 0,016 m³/h, co stanowi wartość dwunastokrotnie wyższą niż wymagany próg. W warunkach ciśnienia roboczego objętościowe strumień objętości jest jeszcze mniejszy, co oznacza, że standardowe urządzenia pomiarowe nie są w stanie sprostać wymaganiom regulacyjnym. Zwrócono uwagę na trudności związane zarówno z doborem sprzętu zdolnego do precyzyjnych pomiarów ultramałych przepływów, jak i z dostępnością stanowisk do ich wzorcowania. LPB z myślą o takich stanowiskach przedstawiło koncepcję wykorzystania przepływomierzy masowych Coriolisa. Technologia ta pozwala na bezpośredni pomiar strumienia masy gazu, dzięki czemu wyniki są mniej wrażliwe na zmiany ciśnienia czy składu.
Ostatnia część warsztatów miała charakter praktyczny i odbywała się w laboratoriach Oddziału Laboratorium Pomiarowo-Badawczego PGNiG. Uczestnicy podzieleni na grupy mogli zapoznać się z prototypowym stanowiskiem do badania zdolności urządzeń wykrywających i mierzących emisję metanu z infrastruktury gazowej. Stanowisko, w którym znajdą zastosowanie specjalne przepływomierze Coriolisa oraz prezentowane obiekty do wzorcowania Pokaz ten wzbudziły duże zainteresowanie, w szczególności kamera termowizyjna Flir i detektory metanu stosowane przez Picarro. Uczestnicy warsztatów mogli też zobaczyć mobilny przepływomierz ultradźwiękowy, zademonstrowany przez firmę Emerson, który może być stosowany m.in. do pomiaru, z dobrą dokładnością, strumienia objętości gazu w pochodni.
Podsumowując warsztaty zorganizowane przez IGG należy podkreślić, że redukcja emisji metanu wymaga współpracy całej branży, integracji działań operatorów, instytucji naukowych i organów nadzorczych, a także inwestycji w innowacyjne rozwiązania technologiczne. Wydarzenie to stało się żywą platformą wymiany doświadczeń i wskazało kierunki dalszych działań w zakresie wdrażania rozporządzenia metanowego, które jest jednym z filarów unijnej polityki klimatycznej, wzmacnia bezpieczeństwo energetyczne i efektywność systemów gazowych. Uczestnicy Warsztatów stwierdzili celowość organizowania przez IGG kolejnych wydarzeń dotyczących wdrażania Rozporządzenia metanowego.
